PI-RADS i skala Gleasona – jak czytać wynik

Autor merytoryczny: lek. Arthur Abbazov, urolog, androlog  · Opracowanie redakcyjne: Redakcja Wyspy Medycyny Przyjaznej · Recenzja medyczna: lek. Arthur Abbazov  · Data stworzenia: 06.08.2026 

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji urologicznej ani omówienia wyników z lekarzem prowadzącym. Nie służy do samodzielnej interpretacji własnego opisu rezonansu ani wyniku biopsji. Zatrzymanie moczu, krew w moczu, gorączka po biopsji, silny ból podbrzusza lub okolicy lędźwiowej, ból kostny, nagłe osłabienie kończyn dolnych albo szybko narastające objawy wymagają pilnej oceny lekarskiej.

Najważniejsze informacje w skrócie

• PI-RADS to skala podejrzenia w wieloparametrycznym rezonansie magnetycznym prostaty. Ocenia obraz, a nie tkankę, i nie stawia rozpoznania.
• Gleason to skala agresywności komórek nowotworowych, oceniana pod mikroskopem po biopsji. Bez biopsji nie ma wyniku Gleasona.
• Obie skale kończą się na 5, ale liczą zupełnie co innego. Nie istnieje przelicznik typu „PI-RADS 4 oznacza Gleason 8”.
• Suma Gleasona w praktyce zaczyna się od 6, ponieważ wzory 1 i 2 nie są już rozpoznawane w materiale z biopsji. Gleason 6 to dolna granica skali, a nie „6 na 10”.
• Właśnie dlatego wprowadzono grupy ISUP od 1 do 5 — żeby najniższe ryzyko było opisane jako 1, a nie jako 6.
• Kolejność cyfr w zapisie 3+4 i 4+3 ma znaczenie. Pierwsza liczba oznacza wzór dominujący.
• PI-RADS 1 i 2 zwykle przemawiają przeciwko istotnemu klinicznie nowotworowi, PI-RADS 4 i 5 przemawiają za nim, a PI-RADS 3 jest kategorią niejednoznaczną wymagającą indywidualnej decyzji.
• Wynik rezonansu i wynik biopsji zawsze interpretuje się razem z PSA, badaniem per rectum, wiekiem, chorobami współistniejącymi i historią pacjenta.
• Nie każde rozpoznanie raka prostaty oznacza natychmiastowe leczenie. Przy najniższym ryzyku wytyczne dopuszczają aktywny nadzór, czyli zaplanowaną obserwację z regularną kontrolą.
• Decyzję o dalszym postępowaniu podejmuje lekarz razem z pacjentem, a nie sama liczba w opisie badania.

Dowiedz się więcej o specjaliście

Lek. Arthur Abbazov jest urologiem i andrologiem w Wyspie Medycyny Przyjaznej w Gdańsku. Zajmuje się diagnostyką i leczeniem chorób układu moczowo-płciowego u mężczyzn, w tym objawami ze strony prostaty, zaburzeniami oddawania moczu oraz omawianiem z pacjentem wyników badań obrazowych i laboratoryjnych. Prowadzi konsultacje także w języku rosyjskim.

Poznaj lek. Arthura Abbazova

Dwie skale, dwa różne pytania

Najczęstsze nieporozumienie polega na tym, że pacjent traktuje PI-RADS i Gleasona jako dwie wersje tej samej oceny. Tak nie jest. To dwa różne badania, dwa różne momenty diagnostyki i dwa różne pytania.

Wniosek praktyczny jest prosty. Jeśli pacjent ma tylko wynik rezonansu, nie ma jeszcze rozpoznania. Jeśli ma wynik biopsji, PI-RADS przestaje być najważniejszą liczbą w jego dokumentacji.

Co to jest PI-RADS?

PI-RADS to skrót od Prostate Imaging Reporting and Data System. To ustandaryzowany sposób opisywania wieloparametrycznego rezonansu magnetycznego prostaty, opracowany po to, żeby opisy z różnych ośrodków były porównywalne i żeby radiolog oraz urolog rozumieli je tak samo. Obecnie obowiązującą wersją jest PI-RADS v2.1.

Radiolog ocenia widoczne zmiany w kilku sekwencjach badania, między innymi w obrazach T2-zależnych, w obrazowaniu dyfuzyjnym z mapą ADC oraz w sekwencji po podaniu środka kontrastowego. To, która sekwencja waży najwięcej, zależy od strefy prostaty, w której zmiana się znajduje. Na tej podstawie zmiana otrzymuje kategorię od 1 do 5.

Warto zwrócić uwagę na określenie „istotny klinicznie”. PI-RADS nie próbuje wykryć każdej mikroskopijnej zmiany. Skala jest skonstruowana tak, aby wychwytywać nowotwory, które realnie mogą zagrozić pacjentowi, a nie te, które przez całe życie nie dałyby żadnych objawów.

Dlaczego PI-RADS 3 budzi najwięcej pytań?

PI-RADS 3 to kategoria pośrednia. Obraz nie wygląda spokojnie, ale też nie wygląda jednoznacznie podejrzanie. Pacjent czyta „niejednoznaczny” i odbiera to jako brak odpowiedzi, a lekarz odbiera to jako sygnał, że decyzję trzeba oprzeć na czymś więcej niż sam rezonans.

Przy PI-RADS 3 urolog bierze pod uwagę między innymi wartość PSA, gęstość PSA w odniesieniu do objętości prostaty, dynamikę PSA w czasie, wynik badania per rectum, wiek, obciążenie rodzinne, wcześniejsze biopsje oraz obawy i oczekiwania pacjenta. W jednym przypadku rozsądna będzie biopsja, w innym kontrola za kilka miesięcy. To nie jest niezdecydowanie lekarza, tylko konsekwencja tego, że kategoria 3 z definicji nie rozstrzyga.

Co to jest skala Gleasona?

Skala Gleasona opisuje, jak bardzo utkanie nowotworu odbiega od prawidłowej budowy gruczołu krokowego. Patomorfolog ocenia pod mikroskopem układ gruczołów w pobranym materiale i przypisuje mu wzór od 1 do 5, gdzie wzór 1 jest najbardziej podobny do tkanki prawidłowej, a wzór 5 najbardziej od niej odbiega.

W raku prostaty często współistnieje kilka wzorów w jednej próbce. Dlatego wynik podaje się jako sumę dwóch liczb. W materiale z biopsji pierwsza liczba oznacza wzór dominujący, czyli zajmujący największą część utkania, a druga liczba wzór o najwyższym stopniu spośród pozostałych. Stąd zapisy takie jak 3+3, 3+4, 4+3 czy 4+5.

Kluczowa uwaga: Gleason opisuje wygląd komórek, a nie wielkość guza, zaawansowanie choroby ani rokowanie samo w sobie. To jeden z kilku elementów oceny ryzyka, a nie cała ocena.

Dlaczego skala Gleasona zaczyna się od 6, a nie od 2?

To jest fragment, który w gabinecie wymaga najwięcej wyjaśnień. Pacjent czyta „Gleason 6” i liczy w głowie: sześć na dziesięć, czyli ponad połowa, czyli źle. To nieporozumienie o poważnych konsekwencjach emocjonalnych, bo prowadzi do paniki tam, gdzie sytuacja jest najkorzystniejsza z możliwych.

Wyjaśnienie jest historyczne. Skala powstała w latach sześćdziesiątych i pierwotnie obejmowała wzory od 1 do 5, co teoretycznie dawało sumy od 2 do 10. Z czasem ustalono, że wzorów 1 i 2 nie powinno się rozpoznawać w materiale z biopsji gruboigłowej, ponieważ w tak małych wycinkach nie da się ich wiarygodnie odróżnić od zmian nienowotworowych. W praktyce najniższym wzorem, który dziś się rozpoznaje, jest wzór 3.

Skoro najniższy wzór to 3, to najniższa możliwa suma wynosi 3+3, czyli 6. Gleason 6 nie jest środkiem skali. Jest jej dolną granicą. Pacjent z wynikiem 3+3 ma najmniej agresywną postać, jaką w ogóle można rozpoznać w biopsji.

Właśnie dlatego wprowadzono równoległe nazewnictwo: grupy ISUP od 1 do 5. Wynik Gleason 6 to grupa ISUP 1. Ta zmiana nie miała znaczenia biologicznego. Miała znaczenie komunikacyjne, bo „grupa 1 z pięciu” brzmi tak, jak sytuacja rzeczywiście wygląda, a „6” brzmi znacznie gorzej, niż jest.

Grupy ISUP — jak czytać wynik biopsji

W wielu wynikach patomorfologicznych podaje się dziś obie informacje naraz: sumę Gleasona i odpowiadającą jej grupę. Poniższa tabela pokazuje, jak się przekładają.

Grupa ISUP nie jest jedynym kryterium. Wytyczne europejskie łączą stopień złośliwości z wartością PSA i zaawansowaniem miejscowym, żeby przypisać pacjenta do kategorii ryzyka. Dopiero taka całość, a nie pojedyncza liczba, jest podstawą rozmowy o leczeniu.

Gleason 3+4 czy 4+3 — dlaczego kolejność ma znaczenie?

Oba zapisy dają w sumie 7, ale nie oznaczają tego samego. Pierwsza liczba to wzór dominujący, czyli ten, który zajmuje większą część utkania nowotworu.

Przy 3+4 przeważa wzór łagodniejszy, a wzór 4 stanowi mniejszą część. Przy 4+3 proporcja jest odwrócona i dominuje wzór bardziej agresywny. Dlatego 3+4 to grupa ISUP 2, a 4+3 to grupa ISUP 3, mimo identycznej sumy.

To dobry przykład na to, dlaczego samo dodanie liczb z wyniku prowadzi na manowce. Pacjent, który zapamiętał tylko „siódemkę”, nie ma pełnej informacji o własnym wyniku.

Czy PI-RADS przekłada się na Gleasona?

Nie. Nie istnieje żaden przelicznik, tabela ani wzór, który zamieniałby kategorię PI-RADS na sumę Gleasona. To pytanie pojawia się bardzo często i odpowiedź jest jednoznaczna.

Można powiedzieć tylko tyle, że im wyższa kategoria PI-RADS, tym większe prawdopodobieństwo, że biopsja wykaże istotny klinicznie nowotwór. Ale to jest zależność statystyczna dotycząca grup pacjentów, a nie przewidywanie dla konkretnej osoby. Zdarza się, że przy PI-RADS 5 biopsja nie potwierdza nowotworu, i zdarza się, że przy PI-RADS 3 wykrywa się zmianę wymagającą leczenia.

Rezonans wskazuje, gdzie warto pobrać materiał. Odpowiedź, czym ten materiał jest, daje wyłącznie patomorfolog.

Czego wynik PI-RADS i Gleasona nie mówi?

Równie ważne jak to, co można odczytać z wyniku, jest to, czego z niego odczytać nie można. Ani kategoria PI-RADS, ani suma Gleasona same z siebie nie mówią:

• jakie jest rokowanie pacjenta,
• czy choroba wyszła poza prostatę,
• czy są przerzuty do węzłów chłonnych lub kości,
• jakie leczenie będzie najlepsze w konkretnym przypadku,
• czy leczenie będzie potrzebne od razu,
• jak choroba zachowa się w ciągu najbliższych lat,
• jak wynik przełoży się na sprawność seksualną i trzymanie moczu, bo to zależy od wybranej metody leczenia,
• czy wynik biopsji odzwierciedla całą prostatę, ponieważ biopsja ocenia tylko pobrane fragmenty.

Odpowiedzi na te pytania wymagają zestawienia wyniku z PSA, badaniem lekarskim, w części przypadków dodatkowymi badaniami obrazowymi oraz z sytuacją zdrowotną i oczekiwaniami pacjenta.

Rozpoznanie nie zawsze oznacza natychmiastowe leczenie

Dla wielu pacjentów najbardziej zaskakująca jest informacja, że przy najniższym ryzyku wytyczne dopuszczają aktywny nadzór. To nie jest rezygnacja z leczenia ani odsyłanie pacjenta z niczym. Aktywny nadzór to zaplanowany program obserwacji: regularne oznaczanie PSA, wizyty kontrolne, badanie lekarskie oraz kontrolne badania obrazowe lub biopsje według ustalonego schematu.

Sens takiego postępowania polega na tym, że część nowotworów prostaty rozwija się bardzo wolno i przez wiele lat nie zagraża pacjentowi. Natychmiastowe leczenie radykalne wiąże się natomiast z realnym ryzykiem powikłań, w tym zaburzeń erekcji i nietrzymania moczu. Aktywny nadzór pozwala odsunąć te ryzyka w czasie, zachowując możliwość wdrożenia leczenia, jeśli choroba zacznie postępować.

Kwalifikacja do aktywnego nadzoru nie jest automatyczna i nie wynika z samej grupy ISUP. Zależy od PSA, liczby i zajętości wycinków, obrazu w rezonansie, wieku, chorób współistniejących oraz decyzji pacjenta, który musi być gotowy na regularne kontrole.

Kiedy objawy wymagają pilnej oceny?

Sam wynik PI-RADS lub Gleasona nie jest stanem nagłym. Pilnej oceny wymagają natomiast objawy:

• zatrzymanie moczu, czyli niemożność oddania moczu mimo parcia,
• krew w moczu lub w nasieniu, szczególnie nasilona,
• gorączka, dreszcze lub pogorszenie stanu ogólnego po biopsji prostaty,
• silny ból podbrzusza, krocza lub okolicy lędźwiowej,
• ból kostny, zwłaszcza kręgosłupa i miednicy, utrzymujący się i nasilający,
• osłabienie lub drętwienie kończyn dolnych, zaburzenia chodu,
• nagła utrata kontroli nad oddawaniem moczu lub stolca,
• niezamierzona utrata masy ciała z narastającym osłabieniem.

W takich sytuacjach nie należy czekać na kolejny termin planowej wizyty ani na wynik kolejnego badania.

Najczęstsze mity o PI-RADS i skali Gleasona

• „Gleason 6 to sześć na dziesięć”. Nie. To najniższy wynik, jaki można dziś rozpoznać w biopsji, odpowiadający grupie ISUP 1.
• „PI-RADS 4 oznacza raka”. Nie. Oznacza, że nowotwór jest prawdopodobny na podstawie obrazu. Rozpoznanie stawia biopsja.
• „PI-RADS 2 wyklucza raka”. Nie. Zmniejsza prawdopodobieństwo istotnej klinicznie zmiany, ale nie zwalnia z dalszej kontroli PSA i obserwacji.
• „3+4 i 4+3 to to samo, bo wychodzi 7”. Nie. Kolejność wskazuje wzór dominujący i przekłada się na różne grupy ISUP.
• „Wysoki PI-RADS oznacza wysoki Gleason”. Nie. Nie ma przelicznika między tymi skalami.
• „Rozpoznanie raka prostaty zawsze oznacza natychmiastową operację”. Nie. Przy najniższym ryzyku wytyczne dopuszczają aktywny nadzór.
• „Skoro biopsja nie wykazała raka, to na pewno go nie ma”. Nie zawsze. Biopsja ocenia pobrane fragmenty, dlatego przy utrzymującym się podejrzeniu potrzebna jest dalsza kontrola.
• „Wynik wystarczy porównać z tabelą w internecie”. Nie. Ten sam wynik u dwóch pacjentów może prowadzić do zupełnie różnych decyzji.

Masz wynik rezonansu prostaty albo biopsji i nie wiesz, co on realnie oznacza?

Sama liczba nie wystarczy do podjęcia decyzji. Konsultacja urologiczna pozwala zestawić wynik z PSA, badaniem i sytuacją zdrowotną oraz omówić dalsze kroki.

Omówienie wyników badań prostaty w Wyspie Medycyny Przyjaznej w Gdańsku

W Wyspie Medycyny Przyjaznej lek. Arthur Abbazov konsultuje pacjentów z objawami urologicznymi oraz z wynikami badań, które wymagają omówienia: podwyższonym PSA, opisem rezonansu magnetycznego prostaty, wynikiem biopsji albo nieprawidłowym wynikiem badania per rectum. Celem takiej wizyty jest przełożenie dokumentacji na zrozumiały język i ustalenie, co dalej.

Podczas konsultacji lekarz zestawia wynik z historią pacjenta, wcześniejszymi oznaczeniami PSA, objawami i chorobami współistniejącymi. W zależności od sytuacji może to prowadzić do obserwacji i kontroli, do pogłębienia diagnostyki albo do skierowania pacjenta do ośrodka prowadzącego leczenie onkologiczne. Aktualny zakres usług, dostępność lekarza, ceny i sposób przygotowania do wizyty należy potwierdzić podczas rejestracji.

Dowiedz się więcej o lek. Arthurze Abbazovie Konsultacja urologiczna Urologia

O co zapytać urologa przy omawianiu wyniku?

• Czy mój wynik rezonansu oznacza, że potrzebuję biopsji?
• Jaka kategoria PI-RADS została opisana i w której strefie prostaty?
• Jeśli mam PI-RADS 3, jakie są argumenty za biopsją, a jakie za obserwacją?
• Jaka jest moja suma Gleasona i której grupie ISUP odpowiada?
• Czy w moim wyniku dominuje wzór 3 czy wzór 4?
• W ilu wycinkach i w jakim odsetku stwierdzono zmianę?
• Do jakiej kategorii ryzyka zaliczam się po zestawieniu wyniku z PSA i badaniem?
• Czy w moim przypadku możliwy jest aktywny nadzór?
• Jakie badania są jeszcze potrzebne do podjęcia decyzji?
• Jakie są możliwe metody leczenia i jakie niosą ryzyko powikłań?
• Jak wybrane postępowanie może wpłynąć na trzymanie moczu i sprawność seksualną?
• Kiedy powinienem zgłosić się na kontrolę i jakie objawy wymagają wcześniejszej wizyty?

FAQ — PI-RADS i skala Gleasona

Co to jest PI-RADS?

PI-RADS to ustandaryzowana skala opisu wieloparametrycznego rezonansu magnetycznego prostaty. Określa w kategoriach od 1 do 5, jak bardzo widoczna zmiana przypomina istotny klinicznie nowotwór. Nie jest rozpoznaniem.

Czy PI-RADS 4 oznacza raka prostaty?

Nie. Oznacza, że obecność istotnego klinicznie nowotworu jest prawdopodobna i zwykle stanowi wskazanie do biopsji celowanej. Rozpoznanie stawia się dopiero na podstawie badania mikroskopowego pobranego materiału.

Co oznacza PI-RADS 3?

To kategoria pośrednia, czyli obraz niejednoznaczny. Decyzja o biopsji, kontrolnym rezonansie albo obserwacji zależy od PSA, gęstości PSA, badania lekarskiego, wieku i czynników ryzyka. Ta kategoria z definicji nie rozstrzyga.

Co to jest skala Gleasona?

To skala oceny agresywności raka prostaty pod mikroskopem. Patomorfolog ocenia, jak bardzo utkanie nowotworu odbiega od budowy prawidłowego gruczołu, i podaje wynik jako sumę dwóch wzorów, na przykład 3+4.

Dlaczego skala Gleasona zaczyna się od 6?

Ponieważ wzorów 1 i 2 nie rozpoznaje się już w materiale z biopsji gruboigłowej. Najniższym rozpoznawanym wzorem jest 3, więc najniższa możliwa suma to 3+3, czyli 6. Gleason 6 jest dolną granicą skali, a nie jej środkiem.

Czym są grupy ISUP?

To uporządkowany zapis stopnia złośliwości od 1 do 5, wprowadzony między innymi po to, żeby najniższe ryzyko było opisane jako grupa 1, a nie jako liczba 6. Gleason 6 odpowiada grupie 1, Gleason 3+4 grupie 2, Gleason 4+3 grupie 3, Gleason 8 grupie 4, a Gleason 9 i 10 grupie 5.

Czym różni się Gleason 3+4 od 4+3?

Pierwsza liczba oznacza wzór dominujący. Przy 3+4 przeważa wzór łagodniejszy, przy 4+3 bardziej agresywny. Suma jest ta sama, ale odpowiadają im różne grupy ISUP i mogą prowadzić do różnych decyzji klinicznych.

Czy PI-RADS można przeliczyć na Gleasona?

Nie. Nie ma przelicznika między tymi skalami. Wyższa kategoria PI-RADS wiąże się z większym prawdopodobieństwem wykrycia istotnego nowotworu w biopsji, ale nie przewiduje konkretnego wyniku Gleasona u danego pacjenta.

Czy Gleason 6 wymaga natychmiastowego leczenia?

Nie zawsze. U wybranych pacjentów z najniższym ryzykiem wytyczne dopuszczają aktywny nadzór, czyli zaplanowaną obserwację z regularną kontrolą. Kwalifikacja jest indywidualna i zależy od kilku parametrów, a nie od samej grupy ISUP.

Czy ujemny wynik biopsji wyklucza raka prostaty?

Nie w każdej sytuacji. Biopsja ocenia wyłącznie pobrane fragmenty tkanki. Przy utrzymującym się podejrzeniu, rosnącym PSA lub podejrzanym obrazie w rezonansie lekarz może zalecić dalszą kontrolę albo powtórzenie diagnostyki.

Czy wynik PI-RADS lub Gleasona mówi o rokowaniu?

Sam z siebie nie. To jeden z elementów oceny ryzyka. Pełny obraz wymaga zestawienia z PSA, zaawansowaniem miejscowym, wiekiem, chorobami współistniejącymi oraz w części przypadków dodatkowymi badaniami obrazowymi.

Kto omawia wyniki badań prostaty w WMP?

Na stronie WMP lek. Arthur Abbazov jest opisany jako urolog i androlog zajmujący się diagnostyką i leczeniem chorób układu moczowo-płciowego u mężczyzn. Konsultacja urologiczna obejmuje omówienie wyników i ustalenie dalszego postępowania.

Źródła 

• European Association of Urology, EAU-EANM-ESTRO-ESUR-ISUP-SIOG Guidelines on Prostate Cancer: https://uroweb.org/guidelines/prostate-cancer
• American College of Radiology, PI-RADS Prostate Imaging Reporting and Data System: https://www.acr.org/Clinical-Resources/Clinical-Tools-and-Reference/Reporting-and-Data-Systems/PI-RADS
• Turkbey B. i wsp., Prostate Imaging Reporting and Data System Version 2.1, European Urology 2019: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30898406/
• Epstein J.I. i wsp., The 2014 International Society of Urological Pathology (ISUP) Consensus Conference on Gleason Grading of Prostatic Carcinoma: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26492179/
• NICE, Prostate cancer: diagnosis and management (NG131): https://www.nice.org.uk/guidance/ng131
• NHS, Prostate cancer: https://www.nhs.uk/conditions/prostate-cancer/
• NHS, PSA test: https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/psa-test/
• Cancer Research UK, Grades of prostate cancer and Gleason score: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/prostate-cancer/stages/grades-gleason-scores
• National Cancer Institute, Gleason score — definicja: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/gleason-score
• National Cancer Institute, Prostate Cancer Treatment (PDQ) — Patient Version: https://www.cancer.gov/types/prostate/patient/prostate-treatment-pdq
• Pacjent.gov.pl, rak prostaty: https://pacjent.gov.pl/artykul/rak-prostaty
• Google Search Central, Creating helpful, reliable, people-first content: https://developers.google.com/search/docs/fundamentals/creating-helpful-content
• Google Search Central, Article structured data: https://developers.google.com/search/docs/appearance/structured-data/article
• Google Search Quality Rater Guidelines: https://guidelines.raterhub.com/searchqualityevaluatorguidelines.pdf